Choroby
Kwi
12

Niedoczynność tarczycy jest najczęstszą dysfunkcją tarczycy. Hormony tarczycy wpływają na praktycznie wszystkie narządy w organizmie. Niedoczynność tarczycy występuje, gdy organizm nie ma wystarczającej ilości hormonów tarczycy.

Szybkie czytanie:

  1. Gdzie jest tarczyca i za co odpowiada?
  2. Co to jest niedoczynność tarczycy?
  3. Niedoczynności tarczycy - objawy
  4. Najczęstsze przyczyny niedoczynności tarczycy
  5. Badania na niedoczynność tarczycy - nie zgaduj, TESTUJ
  6. Samobadanie tarczycy
  7. Diagnoza niedoczynności tarczycy - czego się spodziewać?

Gdzie jest tarczyca i za co odpowiada?

Tarczyca jest gruczołem znajdującym się w okolicy szyi. Jej kształt przypomina kształt motyla i waży od 10 do 30 gramów. Tarczyca produkuje niezbędne dla nas hormony. Dwa najważniejsze hormony tarczycy to hormon  T4 (tyroksyna) i hormon T3 (trójjodotyronina); i stosunkowo niedawno odkryty hormon T2 (dwu-jodotyronina) i  hormon T1 (mono-jodtyronina). Tarczyca produkuje te hormony w różnych ilościach, na przykład hormon T4 stanowi około 87%  całej puli hormonów tarczycy, hormon T3 około 8%, a hormony T2 i T1  około 4%. 

Hormon T4 jest tak zwanym prohormonem gdyż jest on nieaktywny biologicznie w naszych tkankach. Hormon T4 krąży w twoim krwiobiegu i tkankach, i jego zadaniem jest bycie w gotowości aby być przekształconym, jeżeli jest taka potrzeba, w aktywną formę - hormon T3.  Hormon T3 reaguje z receptorami znajdującymi na prawie wszystkich komórkach naszego organizmu i jego aktywność odpowiada za przemianę materii oraz za tworzenie energii komórkowej (ATP) w mitochondriach z glukozy pozyskanej z pożywienia oraz z dostępnego tlenu.

Ilość wytwarzanych hormonów tarczycy jest w dużej mierze regulowana przez mózg, przez część zwaną podwzgórzem. Podwzgórze wyczuwa poziom krążących hormonów T3 i T4; kiedy ich poziom spada, podwzgórze „mówi” przysadce mózgowej (poprzez hormon TRH – hormon uwalniający tyreotropinę), aby wysłała hormon tyreotropinowy (TSH) do tarczycy w celu pobudzenia tarczycy do produkcji hormonu T4. Nazywa się to pętlą ujemnego sprzężenia zwrotnego. Dlatego, gdy poziomy T4 i T3 spadają, poziom TSH rośnie. To właśnie obserwujemy, gdy ktoś ma niedoczynność tarczycy – TSH pozostaje podwyższone ponieważ jest niedostatek hormonów tarczycy

Gdzie jest tarczyca i za co odpowiada?

Co to jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy jest najczęściej występującą chorobą tarczycy i jest szczególnie powszechna wśród kobiet w wieku 35 lat i starszych. Około 2 na 10 kobiet w wieku 65 lat i powyżej ma niedoczynność tarczycy.

„Problemy z tarczycą są częstsze u kobiet niż u mężczyzn, a ryzyko problemów z tarczycą wzrasta wraz z wiekiem”

Niedoczynność tarczycy występuje, gdy organizm nie ma wystarczającej ilości hormonów tarczycy co spowalnia procesy metaboliczne. Niedoczynność może być wynikiem wytwarzania zbyt małej ilości hormonu T4 i/lub nieskutecznej konwersji hormonów T4 do T3, lub dysfunkcyjnej na osi regulacji przez mózg. Jak wspomniałam powyżej, gdy spada poziom hormonów T4 i T3, poziom TSH wzrasta, aby skorygować równowagę hormonalną i stymulować produkcję hormonów tarczycy. Jednak w przypadku niedoczynności tarczycy, tarczyca nie reaguje na TSH (może to być spowodowane zniszczeniem tkanek tarczycy, brakiem składników odżywczych lub innych), a przysadka mózgowa ciągle „krzyczy”, uwalniając coraz więcej TSH i próbując bezskutecznie stymulować produkcję hormonów tarczycy. W konsekwencji poziom TSH we krwi jest podwyższony, hormony tarczycy są w deficycie, a funkcje organizmu ulegają spowolnieniu. 

Kiedy komórki organizmu nie są stymulowane hormonami tarczycy, będą one generować mniej energii, a energia pochodząca z pożywienia w postaci glukozy będzie przechowywana w organizmie w postaci tłuszczu. Hormony tarczycy są odpowiedzialne za najbardziej podstawowe aspekty naszej fizjologii, wpływając na wszystkie układy organizmu. Hormony tarczycy działają bezpośrednio na mózg, układ trawienny, układ krążenia, metabolizm kości, metabolizm krwinek czerwonych, czynność pęcherzyka żółciowego i wątroby, produkcję hormonów steroidowych, metabolizm glukozy, metabolizm lipidów i cholesterolu, metabolizm białek i regulację temperatury ciała.

Najczęściej występującą formą niedoczynności tarczycy jak choroba Hashimoto o podłożu autoimmunologicznym, niedoczynność tarczycy może też być wywołana stosowaniem leków, toksynami, lub ekspozycją na jod.

Co to jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynności tarczycy - objawy

Typowe objawy związane niedoczynnością tarczycy dotyczą procesów energetycznych, wagi ciała, zdrowia psychicznego, rozrodczości, zdrowia włosów/skóry/paznokci, zdrowia układu krwionośnego i układu pokarmowego. Objawy mogą wahać się od bardzo łagodnych do bardzo poważnych.

Osoba cierpiąca na niedoczynność tarczycy może zmagać się z:

  • przyrostem masy ciała,
  • zmęczeniem,
  • wyczerpaniem,
  • problemami z pamięcią,
  • zaparciami,
  • suchością skóry,
  • wypadaniem włosów,
  • nietolerancją zimna,
  • nieregularnymi miesiączkami,
  • bezpłodnością,
  • osłabioną funkcją mięśni,
  • depresją,
  • demencją,
  • łamliwymi paznokciami,
  • obrzękiem skóry.

W zależności od przyczyny niedoczynności tarczycy, może to być sytuacja tymczasowa, ale może też być trwała.

Jeśli rozpoznajesz 3 lub więcej powyższych objawów, dobrze byłoby ocenić czynność Twojej tarczycy, wykonując proste badanie krwi.

Najczęstsze przyczyny niedoczynności tarczycy

NIEDOBORY ŻYWIENIOWE - niedobór składników odżywczych umożliwiających syntezę, konwersję i funkcjonowanie hormonów tarczycy, takich jak selen, jod, cynk, witamina C, tyrozyna, witamina D, witamina B12). Wskazówka: spożywaj codziennie 1-3 orzechy brazylijskie aby dostarczyć odpowiednią ilość selenu.

NIEOPTYMALNY POZIOM JODU - niedobór i nadmiar jodu może przyczyniać się do problemów z tarczycą. Zalecana dzienna dawka jodu wynosi od 50 do 200 mcg (mikrogramów), a dla kobiet w ciąży i karmiących piersią od 200 do 350 mcg. Jeśli Twoja dieta jest bogata w owoce morza, warzywa morskie, wodorosty, pieczywo, nabiał, jajka, stosujesz sól jodowaną i przyjmujesz suplement zawierający jod - możesz nieświadomie dostarczać więcej jodu niż potrzebuje Twój organizm. Wchłaniasz jod również przez skórę, stosując produkty, które zawierają jod, lub biorąc kąpiele roztworami soli zawierającymi jod.

KŁOPOTY Z JELITAMI - zła dieta, zaburzenia trawienia, niski poziom kwasu żołądkowego, słaba produkcja żółci, dysbioza jelitowa, zwiększona przepuszczalność jelit.

ZABURZONA LUB OSŁABIONA FUNKCJA UKŁADU ODPORNOŚCIOWEGO - taka jak autoimmunologiczny atak na własną tkankę tarczycy powodujący zniszczenie komórek tarczycy, jak obserwuje się w chorobie Hashimoto.

PRZEWLEKŁY STRES - zaburzenia poziomu kortyzolu, zbyt wysoki lub/i zbyt niski, przyczyniają się do niedostatecznej konwersji wolnego T4 do wolnego T3 i mogą skończyć się objawami niedoczynności tarczycy, pomimo że główny problem nie jest związany z tarczycą. 

TOKSYNY I CHEMIKALIA - takie jak rtęć, fluor lub nadchlorki. 

ALERGIE I REAKCJE NA ŻYWNOŚĆ - osoby z alergiami, nietolerancjami pokarmowymi lub nadwrażliwością na pokarmy (IgG) mogą być bardziej narażone na zaburzenia funkcji tarczycy z powodu nadmiernej stymulacji układu immunologicznego i możliwej reakcji ze strony układu pokarmowego.

ZAKAŻENIA WIRUSOWE - infekcje dróg oddechowych wywołane wirusem grypy lub zakażenia wywołane wirusem świnki mogą powodować ostre zapalenie tarczycy, często związane z bólem w okolicy tarczycy, który może utrzymywać się przez tygodnie lub nawet miesiące.

EKSPOZYCJA NA PROMIENIOWANIE - jod radioaktywny jest stosowany w leczeniu nadczynności tarczycy, ale może on uszkodzić gruczoł tarczycowy, powodując trwałą niedoczynność tarczycy. Również radioterapia w leczeniu niektórych nowotworów (zlokalizowanych na głowie i w szyi) może spowodować uszkodzenie tarczycy lub przysadki mózgowej.

LEKI - takie jak lit (stosowany w leczeniu depresji lub zaburzeń afektywnych dwubiegunowych), amiodaron (w leczeniu arytmii), interferony (w leczeniu raka lub zapalenia wątroby typu C).

STAN ZAPALNY - hamuje oś podwzgórze-przysadka-tarczyca, zmniejsza zarówno liczbę, jak i wrażliwość receptorów hormonów tarczycy, zmniejsza konwersję T4 do T3.

Badania na niedoczynność tarczycy - nie zgaduj, TESTUJ

Jeśli masz objawy, które wymieniłam powyżej – zbadaj się. Czekanie i zgadywanie może pogorszyć problem i stworzyć inne problemy. Nieleczona niedoczynność tarczycy może zwiększać ryzyko problemów sercowo-naczyniowych i innych problemów zdrowotnych. 

Rozważ następujące badania:

  • Badanie krwi na TSH, wolną T4, wolną T3, anty-TPO, anty-TG,
  • USG tarczycy,
  • Badanie krwi pod kątem witaminy D, żelaza, ferrytyny, wysycenia transferyny, witaminy B12, markery wątrobowe, morfologię i panel lipidowy.
Niedoczynność tarczycy badania

Jednym z największych wyzwań, z jakimi borykają się osoby z subkliniczną niedoczynnością tarczycy, jest to, że często pozostaje ona niezdiagnozowana. Pacjenci mają „objawy niedoczynności tarczycy”, ale mają „normalne” wyniki laboratoryjne (w normalnym zakresie laboratoryjnym), ale nie są one optymalne. Wówczas, zazwyczaj TSH bedzie w górnej granicy normy lub lekko podwyższone, a fT3 i fT4 będą w normie.

Zwykle zdrowa czynność tarczycy będzie odzwierciedlona przez poziomy TSH w zakresie od 0,45 do 2,5 mU/l (zauważ, że normalny zakres laboratoryjny jest nieco inny od 0,45 do 4,5 mU/l), ilość wolnego T4 (fT4) będzie mieścić się w przedziale 10.0-19.0 pmol/l, a ilość wolnego T3 (fT3) w granicach 3.5-5.9 pmol/l. Różne laboratoria mogą mieć nieco inne zakresy laboratoryjne. Małe dzieci i osoby starsze zwykle mają fizjologicznie wyższe poziomy TSH bez żadnych problemów z tarczycą.

Samobadanie tarczycy

Jeśli jesteś w grupie ryzyka chorób tarczycy (takie jak historia rodzinna lub masz jakieś objawy), sugestią może być samobadanie tarczycy od czasu do czasu poprzez dotyk. Twoja tarczyca znajduje się na środku szyi, poniżej jabłka Adamsa i powyżej nacięcia mostka.

Poniżej znajdują się proste kroki do samobadania tarczycy:

  1. Podczas wykonywania badania stań w taki sposób aby widzieć swoje odbicie w lustrze lub nakręć wideo, aby móc je później obejrzeć.
  2. Weź łyk wody (nie połykaj jej).
  3. Odchyl głowę do tyłu, nadal będąc w stanie widzieć swoje odbicie w lustrze (jeśli to nagrywasz to nie musisz patrzeć w lustro lub kamerę).
  4. Kiedy połykasz wodę, dotykając szyi szukaj guzków lub obszarów, które nie są takie same po obu stronach tarczycy

Guzki tarczycy mają zwykle okrągły kształt i poruszają się wraz z gruczołem podczas połykania. Możesz poczuć guzek toczący się pod opuszkami palców lub zobaczyć, jak porusza się podczas połykania. Wole (obrzęk) można znaleźć po jednej stronie tarczycy lub po obu stronach.

Jeśli zauważysz jakiekolwiek grudki lub obrzęk, skonsultuj się z lekarzem. Guzki na tarczycy niekoniecznie oznaczają, że masz chorobę tarczycy. Guzki tarczycy są stosunkowo częste i często nie powodują żadnych innych problemów.

Diagnoza niedoczynności tarczycy - czego się spodziewać?

Jeśli zdiagnozowano u Ciebie niedoczynność tarczycy, strategia leczenia może się różnić w zależności od przyczynym, objawów i przebiegu choroby. Nie u każdego, kto ma subkliniczną niedoczynność tarczycy dojdzie do pełnej niedoczynności tarczycy. Czasami konieczne jest przyjmowanie hormonów tarczycy (na zawsze), aby zrekompensować ich brak; a czasami zmiany stylu życia i diety wraz z dobrze dobranymi suplementami diety mogą wystarczyć, aby wesprzeć funkcję tarczycy i aby mogła ona dobrze wykonywać swoją pracę.

Informacje podane powyżej są przeznaczone wyłącznie do celów edukacyjnych i nie zastepują porady medycznej lub żywieniowej.

Zapisz się na konsultację

ZAPISZ SIĘ