Mikrobiom i zdrowie jelit
Lut
09
Probiotyki i prebiotyki

Probiotyki - definicja

PROBIOTYKI definiuje się jako żywe mikroorganizmy, które przyjęte w odpowiedniej ilości, przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Termin probiotyk został po raz pierwszy użyty w 1954 roku i wywodzi się z łacińskiego przyimka pro ("dla") i greckiego przymiotnika βιωτικός (biotyczny), ten ostatni wywodzi się od rzeczownika βίος (bios, "życie").

Probiotyki zawierają różne szczepy, głównie bakterii, i można je znaleźć w produktach spożywczych i w suplementach diety. Poszczególne szczepy mogą charakteryzować się podobnym lub innym działaniem na mikrobiotę człowieka i na jego zdrowie. Obecnie prowadzi się wiele badań aby odpowiedzieć na pytanie jak poszczególne szczepy wpływają na nasze zdrowie i jak mogą być one wykorzystane w radzeniu sobie z chorobami. Gatunki Lactobacillus i Bifidobacterium są powszechnie stosowanymi bakteryjnymi szczepami probiotycznymi, a gatunki Saccharomyces są powszechnie stosowane jako probiotyki drożdżowe.

Probiotyki czyli mikroby do zadań specjalnych

Organizmy probiotyczne pełnią różne funkcje i mogą działać wielopłaszczyznowo na nasz organizm.

Ich działanie zachodzi głównie poprzez:

  • hamowanie wzrostu mikroorganizmów (potencjalnie) chorobotwórczych,
  • stymulację aktywności metabolicznej gospodarza,
  • poprawę funkcji bariery śluzowej jelit,
  • wspieranie procesów trawiennych,
  • stymulację układu odpornościowego,
  • wpływ na funkcje różnych organów, takich jak mózg, wątroba czy skóra.

Probiotyki są często stosowane aby zmniejszyć ryzyko poantybiotykowej biegunki, aby poprawić zdolność do zwalczania przeziębień, aby zrównoważyć mikrobiotę pochwy i dróg moczowych oraz aby wspomóc trawienie laktozy. Ponadto, badania z niemowlętami wykazały, że probiotyki mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia egzemy, objawów kolki niemowlęcej i martwiczego zapalenia jelit. Zanim zastosuje się probiotyk należy pamiętać o wskazówkach dotyczących stosowania probiotyków.

Żywność probiotyczna i suplementy diety są ogólnie uważane za bezpieczne. Jakkolwiek, osoby z problemami ze strony układu odpornościowego, kobiety w ciąży lub niemowlęta powinny przed użyciem skonsultować się z lekarzem lub producentem.

Czy kapusta kiszona to probiotyk?

Nie każdy produkt zawierający bakterie i drożdże jest probiotykiem. Takim przykładem jest fermentowana żywność. Jest ona często potocznie nazywana produktem probiotycznym ale nie zawsze jest to właściwe. Fermentowane produckty spożywcze zazwyczaj nie posiadają scharakteryzowanej populacji i ilości drobnoustrojów, i nie są przebadane pod kątem korzyści zdrowotnych. Prawidłowo powinno się o takim produkcie mówić jako o produkcie zawierającym żywe kultury, a nie jako o produkcie probiotycznym dopóki nie jest wykazane, że dany produkt zawiera żywe mikroby, które spożyte w odpowiedniej dawce mają prozdrowotne właściwości. Produkty nieprawidłowo fermentowane mogą zawierać pleśń i też zawierają żywe drobnoustroje i są fermentowany – jakkolwiek nie nazwiemy ich probiotykami z uwagi, że mogą raczej pogorszyć a nie polepszyć nasz stan zdrowia.

Warto wspomnieć, że fermentowana żywność zawiera naturalnie występujące żywe i martwe drobnoustroje.

Jako ciekawostkę wspomnę, że niektóre komercyjne produkty zawierają martwe bakterie i ich metabolity i są to tak zwane postbiotyki.

Probiotyki i prebiotyki

Prebiotyki - definicja

PREBIOTYK to selektywnie fermentowany przez mikrobiotę składnik, który wywołuje specificzne zmiany zarówno w składzie jak i w aktywności mikrobioty. To w efekcie może wpływać na zdrowie gospodarza.

Prebiotyki dietetyczne to niestrawne przez enzymy trawienne człowieka składniki, dokładniej związki błonnika, które działają jako pożywka stymulująca wzrost oraz aktywność dobroczynnych bakterii (takich jak Bifidobacteria i Lactobacillus). Naturalnymi źródłami prebiotyków w diecie są pokarmy bogate w błonnik, takie jak warzywa, owoce, rośliny strączkowe i nierafinowane zboża. Jako składnik funkcjonalny, prebiotyki są często dodawane do żywności, do produktów takich jak wyroby piekarnicze, batony, odżywki, mleka modyfikowane, jogurty i inne. Do najczęściej spotykanych związków prebiotycznych należą inulina, fruktooligosacharydy (FOS) i galaktooligosacharydy (GOS).

W badaniach nad działaniem prebiotyków wykazano, że jeśli są spożywane w odpowiednich ilościach, to mogą one poprawić trawienie, zapobiegać zaparciom, hamować wzrost bakterii chorobotwórczych, poprawić metabolizm glukozy, poprawić poziom insuliny i lipidów oraz poprawić wchłanianie niektórych minerałów, takich jak wapń.

Probiotyki a prebiotyki

SYNBIOTYK

Wiele komercyjnych produktów probiotycznych zawiera w swoim składzie również pożywkę dla bakterii, wspomniany wyżej prebiotyk, łącząc w sobie dwa w jednym (probiotyk + prebiotyk), aby uzyskać optymalny efekt dostarczając probiotyków i wspomagając ich wzrost. Taki produkt jest nazywany synbiotykiem.

Szczepy probiotyczne

Do najczęściej spotykanych gatunków mikroorganizmów probiotycznych należą Lactobacillus, Bifidobacterium, Streptococcus, Enterococcus, Bacillus, Escherichia, oraz Saccharomyces. Są one klasyfikowane i nazywane na podstawie nazwy rodzajowej, gatunku i szczepu. Przykładowo, nazwa probiotyku Lactobacillus acidophilus DDS-1 podaje nam dokladnie jaki to szczep, gdzie Lactobacillus odnosi się do nazwy rodzaju, acidophilus odnosi się do gatunku, a DDS-1 do nazwy szczepu.

Gatunki z rodzaju Lactobacillus

Bakterie Lactobacillus należą do grupy bakterii kwasu mlekowego i przebywają zwykle w jelicie cienkim, pochwie i drogach moczowych. Wytwarzają one enzym, laktazę, która rozkłada laktozę i inne węglowodany do kwasu mlekowego. Kwas mlekowy tworzy kwaśne środowisko i pomaga utrzymać patogeny w ryzach, a także zwiększa wchłanianie wapnia, żelaza, miedzi i magnezu.

Gatunki z rodzaju Bifidobacterium

Bakterie Bifidobacterium u ludzi kolonizują przewód pokarmowy, pochwę i jamę ustną. Bifidobakterie, podobnie jak gatunki Lactobacillus, rozkładają laktozę i inne węglowodany na kwas mlekowy. Bakterie tego rodzaju produkują witaminę K, witaminy z grupy B i ułatwiają wchłanianie minerałów w jelitach. Bifidobakterie wpływają korzystnie na wyściółkę błony śluzowej jelita i mogą hamować kolonizację patogenów.

Obecnie prowadzonych jest wiele badań klinicznych mających na celu zbadanie wpływu probiotyków na osoby zdrowe oraz na osoby z różnymi schorzeniami.

Należy jednak pamiętać, że korzyści płynące z działania probiotyków są specyficzne dla danego szczepu i dla osoby je biorącej. Nasza dieta, kondycja naszej mikrobioty jelitowej, lekarstwa, suplementy diety, dawka i skład branego probiotyku w dużej mierze zadecydują jak dany probiotyk zadziała.

W oparciu o aktualne wyniki badań, poniżej przedstawiam listę wybranych szczepów probiotycznych i ich potencjalnego działania.

Szczepy probiotyczne - korzyści

Zapisz się na konsultację

ZAPISZ SIĘ